Người biết chữ phải làm gì?
Cảm ơn bài viết khai bút đầu năm Tân Mão của bác 5xu, có nhiều điểm giống với suy nghĩ của mình:
Tôi bắt đầu bằng một nhân vật cụ thể, anh này là một người biết chữ, ở Mỹ và là chủ một trang web có nhiều thông tin kiểu điểm báo. Đặc sản của web này là vô số điểm báo mỗi ngày kèm theo các nhận xét ngắn gọn và thường là đả kích chế diễu chính sách. Tôi thường đọc các nhận xét của anh này và tự hỏi tại sao anh này biết chữ mà thái độ của anh ấy với xã hội và bộ máy vận hành cái xã hội ấy lại hằn học như vậy.
Tôi nghĩ người biết chữ muốn trở thành trí thức thì cần phải có thêm nhiều thứ, trong đó có lòng dũng cảm.
Lòng dũng cảm cao nhất chính là không sợ hãi cái ác, không sợ hãi quyền lực, không sợ bạo chúa. Lòng dũng cảm ấy nó ở cốt cách, không phải ở việc to còi. Lòng dũng cảm ấy rất khó mà giữ được, nhất là khi phải rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo.
Có một lòng dũng cảm thấp hơn nhưng lại khó thực hiện hơn. Đó là dũng cảm nhìn thấy và đón nhận những cái hay của chính phủ, cái tốt đẹp của xã hội, thay vì soi mói hằn học với vô số cái tồi tệ, cái xấu xa của xã hội đương thời. Lòng dũng cảm ấy còn ở thái độ cởi mở đón nhận cái mới, cái táo bạo, cái hay từ những người khác.
Xã hội bây giờ, nền kinh tế nâng đỡ nó và cốt lõi văn hóa của nó, có bao nhiêu vấn đề ung nhọt và phức tạp. Ai cũng biết cả. Nhưng phải làm gì để giải quyết một số lượng khổng lồ những vấn đề phức tạp và chồng chéo lẫn nhau ấy.
Phản biện xã hội dường như không còn cần thiết nữa. Phản biện quá nhiều mà không có hành động, cuối cùng sẽ chỉ là nói xấu và chê bai xã hội, bất chấp phản biện được lồng vào triết thuyết hay đường lối hay ho cỡ nào đi chăng nữa. Phản biện mà toàn nhìn thấy, vạch ra vấn đề mà không đưa ra cách giải quyết, chỉ toàn là chê bai, dần dần những người biết chữ sẽ thành một cộng đồng bất đắc chí, một nhóm chí phèo biết chữ mà không biết nghĩa, co cụm lại mà thủ dâm với nhau.
Những nhà văn hóa lớn, những nhà tư tưởng lớn dường như không còn cần thiết nữa. Xã hội đã đủ trưởng thành để không cần những cá nhân dẫn đường chói lóa hay những thần tượng văn hóa để noi theo. Xã hội cần những lãnh đạo hành động. Còn mỗi cá nhân trong xã hội, nhất là những người biết chữ, đã đủ chín để tự góp một phần rất nhỏ, nhưng là của riêng mình cho cộng đồng và xã hội.
Nhưng góp bằng cách nào? Hành động ra sao?
Hành động cho xã hội rất khó, khó hơn phản biện xã hội một nghìn lần. Khó là vì hành động là phải chấp nhận có lúc sai, có lúc hoàn toàn thất bại. Khó là vì người hành động phải là người có nghị lực. Rất hiếm người biết chữ lại có thể hành động được. Ở đây lại phải nói đến một người cụ thể nữa là anh Châu. Bỏ ra hơn chục năm tuổi trẻ để giải một bài toán, không chỉ đam mê và tài năng là đủ, mà còn cần rất nhiều nghị lực. Giải toán xong, có vị thế vững chắc trong xã hội, không nghỉ ngơi, anh bắt tay vào hành động. Việc cần làm thì anh quyết tâm làm, anh không sợ dị nghị chê bai, không sợ là phải đứng về phía ai, cũng không e dè đón nhận những gì người ta sẵn lòng mang đến. Bởi như chính anh tâm sự với tôi: “Phản biện cũng là một hoạt động để làm xã hội lành mạnh, nhưng nó rất dễ kéo người ta vào cái vòng luẩn quẩn của lý luận xuông. Khi mình nói chỉ với mục đích là nói cho hay thì lúc đó mình đã bắt đầu tự đánh lừa mình rồi.”
Nhưng hầu hết những người biết chữ lại không có được những thứ mà anh Châu có. Cho nên có lẽ cần chọn một cách khác.
Người biết chữ có thể hành động bằng đúng thế mạnh của mình. Họ có thể đưa ra giải pháp. Giữa hàng ngàn vấn đề bê bối, lãnh đạo phải làm gì, khi họ, hơn ai hết, hiểu rõ tất cả những vấn đề ấy và chịu sức ép phải giải quyết. Họ cần giải pháp.
Lại nói đến một nhân vật cụ thể nữa là Cảnh Bình. Anh này ý tưởng không nhiều, nhưng lại sẵn lòng đón nhận các ý tưởng mới, táo bạo và có tính giải pháp. Với nguồn lực rất hữu hạn của mình, anh này luôn nỗ lực hết sức để thúc đẩy ý tưởng trở thành giải pháp thực tiễn. Những gì anh này làm được hoặc thất bại với Alpha Books đều rất thú vị. Những gì anh này đang ấp ủ, cũng thú vị không kém. Đấy chính là cái mà ta vẫn gọi là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Cá nhân tôi không thích doanh nghiệp Vina vì tính chụp giật và bạc ác của nó. Nhưng không thích không có nghĩa là không chấp nhận. Nên chấp nhận bởi ở giai đoạn tư bản nửa mùa, các doanh nhân không có nhiều lựa chọn. Hoặc là có tiền, hoặc là mất. Đơn giản như vậy. Nhưng vì đơn giản nên doanh nhân lại là những tay thực tiễn số một. Tôi cho rằng nguồn lực xã hội lớn nhất, xét cả về tiềm năng, đều nằm trong tay doanh nghiệp.
Người ta vẫn nói đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Nhưng doanh nghiệp phải phát triển đến mức nào đó, quy mô hoặc chiều sâu, thì mới tự thân gánh vác trách nhiệm xã hội. Đấy là khi nó vượt qua giai đoạn kiếm lợi nhuận đơn thuần và cảm thấy nhu cầu phát triển bền vững. Phát triển bền vững của doanh nghiệp lại gắn liền với nhu cầu và lợi ích từ phía xã hội. Nó có thể là nguồn nhân lực, có thể là phát minh sáng chế, có thể là dịch vụ giáo dục và sức khỏe. Đến lúc doanh nghiệp tự nó tham gia vào việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cá nhân; hay đủ chiều sâu để nguồn lực mà nó sở hữu bùng nổ lên đẳng cấp cao hơn cả về sáng tạo, cống hiến lẫn hưởng thụ; thì cũng là lúc trách nhiệm xã hội của và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp tự động gắn liền với nhau.
Con đường đi đến lúc gánh vác trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp Vina còn xa phía trước, nhưng chắc chắn nhiều doanh nhân đã nhận ra điều này bởi như đã nói ở trên doanh nhân luôn là những tay thực tiễn số một. Nhiều người trong số họ, tôi tin chắc, đã bắt đầu chuẩn bị cho việc ấy.
Lãnh đạo cần giải pháp. Doanh nghiệp có nguồn lực và phần nào đó đã sẵn sàng đảm đương trách nhiệm. Người biết chữ biết cách tìm ra giải pháp.
Vậy người biết chữ phải làm gì?
Hehe, đầu năm khai phím phát, chúc mọi người năm mới nhiều tiền bạc và không mất đi hạnh phúc!
Nguồn: Blog 5xu
