“Thánh Gióng” hay “Thánh Dóng”?
Trước đến giờ mình vẫn dùng “Thánh Gióng”. Từ này ăn sâu vào trí nhớ của mình ngay từ khi mới biết đọc, cầm quyển truyện đọc lớp 1. Thế mà mới đây vừa đọc một bài viết trên báo Gia đình và Xã hội của 2 nhà nghiên cứu nổi tiếng, Cung Khắc Lược và Lương Văn Kế, có tiêu đề: Tư liệu đặc biệt về hậu duệ Thánh Dóng: Giúp vua Hùng giữ ngôi báu.
Không khỏi băn khoăn, lần mò Google thử thì số kết quả trả về với từ “Thánh Gióng” cao hơn hẳn “Thánh Dóng”, 137000 so với 11500. Ít nhất điều này cũng chứng tỏ từ “Thánh Gióng” đang được dùng phổ biến hơn.
Sau đó mình lại bắt gặp bài viết này trên báo Tiền Phong: “Thánh Gióng” hay “Thánh Dóng”?. Trong bài viết có nói các nhà nghiên cứu và khoa học chưa thống nhất được dùng từ nào là chuẩn xác. Thậm chí trong công văn trao đổi giữa văn phòng Chính phủ và Bộ VH,TT&DL cũng không thống nhất 2 từ.
Tra thử từ điển tiếng Việt thì chữ “Dóng” và “Gióng” đều có nghĩa theo 2 từ loại là danh từ và động từ. Tuy nhiên:
-
“Dóng” dùng theo nghĩa Danh từ “đoạn giữa hai mắt của một số cây có thân thẳng” (gióng tre) được ghi chú là ít dùng.
- Động từ “Gióng” còn có 1 nghĩa đáng chú ý là “nói như để báo trước điều sẽ làm” trong khi động từ “Dóng” chỉ có nghĩa là “sắp cho thẳng hàng”.
Nếu đối chiếu theo từ điển phổ thông và cách dùng phổ biến thì “Gióng” vẫn chính xác hơn. Tuy nhiên do không có điều kiện tìm hiểu kỹ, có thể từ “Dóng” là một từ cổ, qua thời gian đã không được sử dụng phổ biến nữa. Nếu các nhà nghiên cứu thấy việc sử dụng từ cổ có ý nghĩa hơn và cần thiết phải thay đổi thì những người làm công tác quản lý, tuyên truyền cũng nên có một thông báo rộng rãi. Điều này giúp tránh được việc hiểu nhầm, gây bối rối do cũng ảnh hưởng ít nhiều đến nhận thức, tư duy vốn có của người dân. Việc này cũng giúp tránh được sự không thống nhất trong các văn bản sau này.
Bản địa và Ngoại lai
Báo Khoa học & Đời sống Online có đăng một bài viết tiêu đề: “Quê hương của An Dương Vương ở đâu?” với lời dẫn:
Sự tồn tại, cũng như nguồn gốc hay quê hương của Thục Phán An Dương Vương là vấn đề được quan tâm từ xưa đến nay, có ý nghĩa để đánh giá và khẳng định tính bản địa hay tính ngoại lai của Nhà nước Âu Lạc.
Mình không rõ ở các nước khác, các nghiên cứu kiểu này có phổ biến và được đánh giá cao không nhưng mình băn khoăn: các nhà nghiên cứu căn cứu vào những tiêu chuẩn nào để đánh giá tính bản địa và ngoại lai?
- Nếu xét về mặt địa giới và tổ chức nhà nước thì lãnh thổ và nhà nước Việt Nam cách đây hàng nghìn năm không như Việt Nam bây giờ và Trung Quốc cũng tương tự. Vậy thì với 2 phương diện luôn có sự thay đổi này các nhà nghiên cứu lấy tiêu chuẩn nào, vào thời điểm nào để đánh giá một con người (hay một nhóm người) là ngoại lai?
- Nếu xét về tộc người ( dân tộc ) thì bản thân Việt Nam (xưa đến nay) hay nhiều quốc gia khác đều là các quốc gia đa dân tộc. Ngay trong một vùng đất nhỏ (xưa đến nay) cùng tồn tại nhiều tộc người sinh sống, sự phân bổ dân cư cách đây hàng ngàn năm cũng khác xa bây giờ. Vậy tiêu chuẩn nào để đánh giá một tộc người là ngoại lai khi mà về mặt địa giới đã có sự khác biệt trong suốt chiều dài lịch sử? Liệu các dân tộc miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ có nhìn nhận dân tộc Kinh như là một dân tộc ngoại lai nếu nhìn một cách thiếu khách quan?
Tóm lại, việc đánh giá yếu tố ngoại lai, theo mình, nếu chọn theo một tiêu chuẩn không khách quan, không thống nhất suốt chiều dài lịch sử (là cái khó mà đạt được) hoặc giả như tiêu chuẩn quá đơn giản, hời hợt dễ dẫn đến cảm giác dường như có một sự khiên cưỡng. Và tệ hơn là nó có thể ảnh hưởng không tốt đến sự thống nhất và hòa hợp trong hiện tại.
Hay có nên chăng chúng ta cần có một cái nhìn toàn diện, khách quan hơn và không có sự phân biệt thái quá?
